سه سال بعد با عنوان خبرنگار روزنامهء تايمز به ايران آمد . در بازگشت به مطالعات وسيعى در باب كشور ما پرداخت و در 31 سالگى به تحرير اين دو مجلد مشغول شد و ميگويند نه ماه شب و روز را در خانهء حقيرى كه در حومهء لندن اجاره كرده بود صرف كار اين تأليف نمود . يكسال قبل از آن‌هم در مراجعت از سفر آسياى مركزى كتابى راجع به اين موضوع نوشته بود كه بر شهرت و آوازهء او بسيار بيفزود . در حين نگارش كتاب ايران ، لرد سالزبورى مقام معاونت ديوان هند را به او داد ( 1891 ) و نوشته‌اند كه شرط احراز آن سمت را اين پيشنهاد قرار داد كه وى در كتاب خود از حدت كلام و شدت انتقاد بكاهد ، ولى خود او در مقدمه مينويسد كه در آن موقع جلد دوم تا نيمه چاپ شده بود . اين كتاب را جرايد زمان اثر بزرگى دربارهء ايران بشمار آوردند و هنگامى كه در سال 1892 انتشار يافت دوستانش ستايش‌ها نمودند و از جمله تامس هاردى شاعر و نويسندهء انگليسى از اين تأليف نيك تعريف كرد و به او نوشت : « شاهكار تو و تتبعات تو ، مايهء انفعال ديگر دانشمندان ما شده است » . كرزن در دورهء وزارت خارجهء لرد سالزبورى معاون او و مهردار سلطنتى شد . اين مقام ثانوى در آن سن و سال جوانى قبلا نصيب كسى نشده بود . در اين ايام وى كتاب « مرزهاى هندوستان » را نوشت و با اينكه داستان عشقى او با زنى زيبا و هنرمند انگليسى بر سر زبانها افتاده بود ، در واشنگتن با دخترى امريكائى از خانواده‌اى ثروتمند ازدواج كرد و در 39 سالگى با احراز عنوان لرد از جانب ملكهء ويكتوريا جوانترين نايب السلطنهء هندوستان شد . تا اينجا دورهء اول زندگانى او تمام مىشود كه چون با كار تأليف اين كتاب ارتباط داشته ذكر اجمالى آن ضرور نموده است . دو دورهء ديگر زندگى او داستانهاى شگفت و گاهى غم‌انگيز فراوان دارد كه شايد شرح آن در اين مقدمه لازم نباشد . در خاتمه بايد افزود كه كرزن به دو آرزوى عمر خود نرسيد ، يكى با وجود دوبار ازدواج فرزندى پسر نصيب او نگرديد ، ديگر آنكه از احراز مقام